CİNSEL YOLLA BULAŞAN HASTALIKLAR

 

Bu başlık altında toplanan hastalıklar (CUBH) iki insan arasında oluşan cinsel nitelikli yakın temasla bulaşan mikrobik (bakteri, virüs, parazitlere bağlı) hastalıklardır. Önceleri zührevi hastalıklar olarak anılan bu hastalıkların bir kısmı yalızca genital bölgede belirtilere neden olurken (kadında vajinal akıntı, erkekte üretradan akıntı, her iki cinste genital bölgede ülser gibi), diğer bir kısmı tüm vücudu etkileyen genel belirtilere neden olurlar (frengi, hepatit B ve AIDS gibi).

Bu hastalıkların bir kısmı için en önemli bulaşma yolu iki insanın cinsel nitelikli yakın teması iken (genital siğil, herpes simpleks, vajinit gibi), diğer bir kısım hastalıklar cinsel yolla bulaşmaya ek olarak kan yoluyla (AIDS ve hepatit B'nin virüsü taşıyan kanın nakledilmesiyle bulaşması gibi, anneden bebeğine henüz doğmadan frengi bulaşması gibi) ve cinsel ilişki dışındaki yakın temasla da bulaşabilmektedir (anneden bebeğine doğum esnasında ya da doğum sonrasında emzirme ve bakım esnasında bulaşan genital siğil, herpes simpleks ve hepatit B gibi, aile içinde günlük yaşam koşullarının paylaşılması sonucu bulaşan hepatit B gibi).

Bu gruptaki hastalıkların bulaşması için heteroseksüel ilişki (kadın-erkek cinsel ilişkisi) koşul olmadığı gibi, bulaşma için gerçek cinsel ilişki olmaksızın enfeksiyonu taşıyan birinin genital bölgesiyle yakın temas bile hastalığı almak için yeterli olabilmektedir (genital siğil gibi). Cinsel yolla bulaşan hastalıklar tüm diğer bulaşıcı hastalıklar gibi bildirimi zorunlu hastalıklar grubunda yer alırlar.

Bu hastalıkların çoğu için cinsel ilişki dışında da çeşitli bulaşma yolları mevcuttur. Bu yüzden bu hastalıklardan birine yakalanan kişinin partnerini, ya da partnerin hastalığa yakalanan kişiyi sadakatsizlikle itham etmesi haksızlık olabilir. Dahası CYBH'larda görülen belirtiler başka hastalıklarda da görülebilir ve yalnızca belirtilere dayanarak, tanı konmadan karşı tarafı suçlamak anlamsızdır.

Cinsel yolla bulaşan bir hastalığı olan kişinin hastalığın var olduğu zaman dilimi içinde ilişkide bulunduğu kişilere durumu bildirmesi ve bu kişilerin de kontrolden geçmeleri için uyarıda bulunması; tedavi bitene kadar, doktorun belirlediği süre içerisinde hiçbir cinsel aktivitede bulunmaması ya da doktorun izniyle prezervatif koruyuculuğu altında ilişkide bulunması partner(ler)ine ve topluma karşı en önemli sorumluluğudur.

Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan nasıl korunulur ?

Cinsel ilişkide kondom kullanınız.
Cinsel eş sayısının artmasının, hastalık bulaşma riskini de arttırdığını unutmayınız.
Hastalık belirtisi olmadan da bulaşma olabileceğini unutmayınız.
Alkol ve uyuşturucunun doğru ve sağlıklı düşünmeyi engelleyerek, cinsel ilişki sırasında olumsuz davranışlara neden olabileceğini belleğinizden çıkarmayınız.
Size nakledilecek kanda gerekli testlerin yapılıp yapılmadığını sorunuz.
Başkalarının kullandığı şırınga ve iğneyi kullanmayınız. Bir defa kullanılıp atılan şırınga ve iğne kullanılmasını isteyiniz.
Hamile kadınsanız, doğum öncesi dönemde düzenli sağlık kotrollerinizi yaptırınız.
Hangi hastalıklar cinsel ilişki yoluyla bulaşabilir ?
 

Bugün için 40' dan fazla cinsel yolla bulaşan hastalık bilinmektedir. En sık rastlanılanları:

HIV enfeksiyonu ( AIDS )
Hepatit B
Bel soğukluğu ( Gonore )
Frengi
Klamidyoz
Kandidiyazis
Trikomoniyazis
Yumuşak şankır
Granuloma inguinale
Genital herpes
Lenfogranuloma venerium

HIV enfeksiyonu ( AIDS ) : Korumasız Cinsel ilişki ve kan yoluyla bulaşır. Şu an için uygulanabilen geçici tedaviler dışında herhangi bir tedavisi yoktur. İnsanı adeta eriten bu hastalık aynı zamanda insanların toplumdan dışlanmasına neden olmaktadır.
Hepatit B : Cinsel ilişki ve kan yoluyla bulaşan bir hastalıktır ve karaciğerde büyük tahribata sebep olur. En çok bilinen belirtisi sebepsiz yorgunluk ve ciltte-gözde sarı renktir. Gerkeli tedavisi zamanında yapılmaz ise Hepatit C ve siroza çevireceğinden ölümcül bir hastalıktır. Bilinen bir kaç tedavisi vardır.
Bel soğukluğu ( Gonore ) : Özellikle erkelerde aktif olan Gonere nin bilinen en yaygın belirtisi üretral akıntıdır. Cinsel organdan alınan akıntı örneğinin incelenmesi sonu kahve çekirdeği şeklindeki enfeksiyon mikrobu görülürse Bel soğukluğu teşhisi konulabilir. Kadınlarda ise özellikle kasık ağrısı en yaygın belirtisidir. Eşlerin birlikte tedavi edilmesi gerekir.
Frengi : Hastalık; penis, vajina, anüs (makat) ya da ağız yolu ile bulaşır. Mikrobun sağlam kişiye bulaşmasından sonra ilk belirtiler 10 gün ile 3 ay içerisinde ortaya çıkar. Hastalıkta bir veya daha fazla sayıda, üstü açık, bir santimetre boyutlarında , sert, ağrısız "şankır" adı verilen yaralar oluşur. Bu yaralar, genelde bakterinin ilk bulaştığı cinsel organlar etrafında oluşur. Mikrop daha sonra kan yolu ile bütün vücuda yayılır. Kasık ve boyun lenf bezleri şişebilir. Frengi genellikle penisilin tedavisi ile kolayca iyileşir.
Klamidyoz : Sağlam kişinin mikrop ile teması sonrası 1-3 hafta sonra belirtiler ortaya çıkar. Belsoğukluğu hastalığında olduğu gibi, bu hastalığa yakalanan kadınların çoğu herhangi bir belirti vermez, ama kişi bulaştırıcıdır. Hastalık, erkekte genellikle sabahları peniste bir damla şeffaf akıntı ile kendini belli eder. İdrar yaparken ağrı ve yanma duygusu olabilir. Kadınlarda vajinal akıntı görülebilir. Hastalığın antibiyotiklerle tedavisi mümkündür.
Kandidiyazis : Bir çeşit mantar hastalığıdır. Özellikle kadınlarda aktif bir enfeksiyon türüdür. Vajinal akıntı, kaşıntı ve kötü koku görülebilir. Kadın ve rekeğin birlikte tedavi edilmesi gerekir. Antibiyotik ve antifungal ilaçlarla tedavisi mümkündür. Tedavi edilmez ise kronik hale gelebilir.
Trikomoniyazis : Cinsel yolla bulaşan parazit hastalıkları içinde en sık görülen Trichomonas vaginalis enfeksiyonlarıdır. Kadın ve erkeklerin idrar ve üreme organlarında yaşayan bir parazittir. Kadınlarda genellikle vajen ve cinsel organ dudaklarında kaşıntı, yanma, sarı veya yeşil renkli, pis kokulu ve bol köpüklü bir akıntı görülür. Doğum sırasında anneden bebeğe bulaşabilir. Bazen belirtisiz de seyredebilir. Erkeklerde genellikle belirtisiz seyreder. Ancak bazen kadınlardakine benzer belirtiler olabilir. Bu hastalığın tedavisi kolay ve ucuzdur.
Granuloma inguinale : Özellikle de erkeklerde görülür. Cinsel temastan yaklaşık 6 hafta sonra genital bölgede ağrısız, kırmızı kabartılar ortaya çıkar ve bunlar büyüyerek ülserleşir.
Cinsel organların üzerinde ya da yakınında bulunan bu sivilceler daha sonra bedenin başka yörelerine sıçrama eğilimindeki kapanmayan yaralara dönüşürler. Bu hastalığın etkili biçimde tedavisi mümkündür, uygun antibiyotikler ile 10- 15 günde gerçekleşebilmektedir. Fakat iyileşmenin üzerinden aylar hatta yıllar geçtikten sonra hastalığın yeniden ortaya çıktığı olur.
Genital herpes : Herpes, cinsel yoldan bulaşabilen ve "uçuk" türünden yaralar oluşturan bir hastalıktır. Etkeni, Herpes simpleks olarak bilinen bir virüstür. Enfekte kişiyle oral seks / cinsel ilişki sonucunda sıkça ortaya çıkar. Ağız içi ya da idrar yolları gibi yüzeylerden veya derideki çatlaklardan mikrobun girmesiyle oluşur.
Belirtileri erkeklerde ve kadınlarda aynıdır. Hafif veya şiddetli olabilir;
Soğuk algınlığı hissi,
sistemik bulgular (ateş, halsizlik gibi),
Kasıkta şişmiş lenf bezleri,
Baloncuklar oluşmadan önce kaşıntı ve yanma,
Ağızda veya cinsel organlarda ufak, ağrılı baloncuklar.
Primer ve tekrarlayan enfeksiyonlar sırasında uygun antiviral ilaçlar (ağızdan ve lokal) 7 – 10 gün, çok inatçı rekürran (tekrarlayan) enfeksiyonlarda düşük doz ve uzun süre (3, 6, 12, 24 ay) kullanılabilir. Enfeksiyon bölgesine konacak ılık çay torbası ya da bir buz kalıbıyla rahatlama sağlanabilir. Tuzlu su banyosu da etkili olabilir. Ancak, ilaçlar virüse karşı öldürücü olduğu halde, bu ev yapısı çareler yalnızca hastalığın belirtilerini hafifletmekle kalırlar.
Lenfogranuloma venerium : Cinsel temastan 1 ila 3 hafta sonra genital bölgede su kabarcıkları yada sert kabarcıklar şeklinde başlayıp ülserleşen yaralar görülür. Ağrısızdırlar.
Yaralar erkekte;
tüm genital bölge (özellikle penis, sünnet derisi),
makat,
idrar yolları ağzında
kadında da yine;
tüm genital bölge (özellikle labia [vagina dudakları] kıvrımları, vajina),
makat civarı ve
idrar yolları ağzında görülebilir.
İdrar yaparken yanma ve makattan kanlı, iltahabi bir akıntı yapabilir. Tedavi edilmeyen hastalarda lenf damarlarının da tutulmasına bağlı olarak genital bölgelerde kalıcı şişliklere, makat iltahaplarına ve makatta darlıklara neden olabilir. Hastalığın bu ileri evreleri çok acılıdır.
Genellikle tek taraflı, nadiren de çift taraflı kasıklardaki bezelerde şişmeler görülebilir.
Ateş, kilo kaybı, artralji ( eklem ağrıları ), karaciğer ve dalakta büyümeler de eşlik edebilir. Uygun antibiyotikler ile iki haftada tedavisi mümkündür.