HAMİLELİKTE KANSIZLIK

 

Halk arasında kansızlık olarak da bilinen anemi özellikle ülkemizde önemli bir sağlık sorunudur. Oksijen kanda hemoglobin adı verilen bir proteine bağlanarak taşınır. Alyuvarlarda bulunan hemoglobin aynı zamanda kana kırmızı rengi veren maddedir. Hemoglobinin normalden düşük olması ise anemi olarak isimlendirilir.

Kadınlarda en sık karşılaşılan anemi türü demir eksikliği anemisidir. Demir, hemoglobinin ana yapısında bulunan bir element. Amerika Birleşik Devletlerinde kadınların %10 -30'unun anemik olduğu düşünülüyor. Kadınlar erkeklere göre
anemiye biraz daha eğilimliler. Bunun temel nedeni adet kanamaları ile düzenli ve sürekli olarak kan kaybetmeleri. Ayrıca kadınların beslenme alışkanlıklarının erkeklerden farklı olması da anemiye olan eğilimi artırır.

Hamilelik kansızlığı artırır mı?

 Hamilelik anemi riskini artıran bir süreç. Kan temel olarak 2 bölümden oluşur. Birinci bölüm şekilli elemanlar denilen akyuvar, alyuvar gibi hücreler, ikinci kısım ise bu şekilli elemanları taşıyan sıvı yani plazma. Kırmızı kürelerin (alyuvar, eritrosit) plazmaya göre olan yüzdesine hematokrit adı verilir. Normalde hematokrit %38 - 45 arasındadır. Yani kanın %38 - 45'i şekilli elemanlar geri kalanı ise plazma tarafından oluşturulur. Hamilelik sırasında kan hacmi yaklaşık %50 artar. Bu artışın büyük bir bölümü plazma kısmındadır. Alyuvarlar plazma kadar hızlı çoğalamazlar. Bu durumda kan içinde alyuvar konsantrasyonu azalır ve hamilelik öncesi dönemde olduğundan daha aşağılara iner. Bu durum özellikle hamileliğin ilk yarısında belirgin. Hamilelik ilerledikçe alyuvar yapımı artar. Yapım artışı ise demire olan ihtiyacı artırır. İlk başlarda gerek duyulan demir vücuttaki depolardan karşılanır ancak çoğu zaman bu depolar ihtiyacı karşılamada yetersiz kalır. Eğer kişi diyet ya da ilaçlarla yeteri kadar demir almıyorsa anemi ortaya çıkar. Bu tür anemiye hemodilüsyonel anemi adı verilir. Hamile kadınların yaklaşık %20'sinin anemik olduğu bilinir. Genel olarak hemoglobinin 10 gr/dL altında olması anemi olarak tanımlanır. Hemodilisyon varlığında hematokrit düzeyi %38 - 45'den %34 civarına düşer. Çoğul gebeliklerde bu değer %30'a kadar inebilir. Gebeliğe bağlı bu fizyolojik hemodilusyon oksijen taşıma kapasitesinde bir azalmaya neden olmaz ve aneminin hamilelikte doğurduğu riskleri arttırmaz. Asıl problem olan hamileliğe anemik olarak başlamak ya da hamileliğin ilk 3 ayında anemik olmaktır.

Hamilelikte görülen aneminin olası nedenleri

-Demir eksikliği anemisinin en sık karşılaşılan nedeni yetersiz demir alımı. Demir hayvansal gıdalarda ve yeşil yapraklı sebzelerde bol miktarda bulunur.
-Folik asit yetersizliği de anemiye neden olur.
-Basur ya da benzeri patolojiler nedeniyle kronik kan kaybı.
-Gelişmekte olan bebeğin annesinin depolarını tüketmesi.
-Travma, kaza gibi durumlarda ani ve fazla miktarda kan kaybı.

Diğer anemi nedenleri.

Risk faktörleri

-Çoğul gebelik
-Beslenme bozukluğu
-Sigara kullanımı (besin maddelerinin emilimini azaltır)
-Alkol kullanımı
-Sindirim sistemi hastalıkları
-Bazı ilaçların kullanımı
-Kansızlık belirtileri
-Pek çok olguda kişi anemik olduğunun farkında değildir. Anemi birden değil de yavaş yavaş geliştiğinde vücut bu duruma tolerans geliştirir. Anemi sıklıkla rutin yapılan incelemeler sırasında anlaşılır. En sık karşılaşılan belirtiler şunlar:

-Halsizlik
-Çabuk yorulma
-Soluk görünüm
-Çarpıntı
-Merdiven çıkma, yürüyüş gibi aktivitelerde hemen yorulma ve nefes nefese kalma
-Baş dönmesi, baygınlık
-Baş ağrısı
-Tırnak diplerinin soluklaşması
-Sarılık (nadir)
-Karın ağrısı (nadir) Bu belirtilerin büyük bir kısmının hamileliğin erken döneminde de normalde görülebilen yakınmalar olduğu gözden kaçırılmamalı.

Kansızlık tanısı nasıl konur
Aneminin tanısı çok kolaydır. Yapılacak olan bir kan sayımı ile anemi varlığı saptanabilir. İlk kontrolde yapılacak olan kan sayımı hamilelik öncesi anemi varlığının anlaşılması açısından önemli. Hamilelik takipleri sırasında kan sayımı 24 - 28. haftalarda tekrarlanmalı.

Kansızlık tedavisi
Demir eksikliği anemisinin tedavisi basittir. Genelde ağızdan alınan haplar ya da şurup şeklinde demir ilaçları ile tedavi yapılır. Nadiren enjeksiyon şeklinde demir alımı gerekebilir. Kansızlığın çok fazla olduğu durumlarda kan verilmesi gerekli olabilir. Hamileliğin başlangıcında anemi olmasa bile pek çok kadında demir kullanılması önerilir. Bunun amacı demir depolarının desteklenmesidir. Kan değerleri normal olan kadınlarda demir kullanımı 24 haftaya kadar geciktirilebilir. Demir ilaçlarının kabızlık ve mide bulantısına neden olabileceği, aynı zamanda dışkıyı siyaha boyadığı unutulmamalı.

Komplikasyonlar
Demir eksikliği anemisi hamilelikte bazı sorunlara neden olabilir. Bunların en önemlisi erken doğum riskindeki artış.

-Erken doğum riskinde artış
-Rahim içi gelişme gerilik
-Düşük doğum ağırlıklı bebek
-Doğum sonrası annenin iyileşmesinde gecikme
-Doğum sonrası annede enfeksiyon riskinde artış
-Doğumda normal miktardaki kan kaybının anemik kadında tehlike yaratacak düzeylere ulaşması

Nasıl önlem alabilirsiniz?

-Yeterli miktarda demir içeren besinler tüketin.
-Yeterli miktarda folik asit içeren besinler tüketin.
-Yeterli miktarda C vitamini alın. C vitamini demirin bağırsaklardan emilimini kolaylaştırır.
-Kontrollerinizi ihmal etmeyin.
-Doktorunuz tarafından verilen vitamin ve demir ilaçlarını düzenli olarak kullanın.