HAMİLELİK DÖNEMİNDE REFLÜ

 

Hamilelikle reflü arasında bir bağlantı var mı ?

Reflü kısaca; asit nitelikteki mide içeriğinin yukarı yutma borusunun içine ve genize dek kaçması sonucu ortaya çıkan bir dizi şikayet olarak tanımlanabilir. Hamilelik durumu ve reflü arasında gerçekten çok yakın ilgi bulunmaktadır. Net olarak söylenmesi gereken; tüm hamileliklerin % 30 – %50 ‘sinde Amerikalıların “heartburn” olarak adlandırdığı ve bizim hastalarımızın ise çoğu kez “ağzıma acı su geliyor” olarak tanımladıkları reflü durumu ortaya çıkar. Hatta bazı kaynaklara göre hamilelerin 2/3 ‘ünde reflü şikayetleri oluşa gelmektedir diyebiliriz. Burada önemle vurgulanması gereken iyi haber; hamilelikle tetiklenen reflü durumunun hamileliğin sonuçlanması ile birlikte çoğunlukla kendiliğinden ortadan kalktığıdır. Yani burada söz konusu olan hamilelik reflüsü , bizim her gün değerlendirmekte olduğumuz ve hamile olmakla ilgisi bulunmayan dört dörtlük reflü hastalarından farklı bir durumdur. Çoğu kez bunun bir hastalık olarak algılanması bile yanlışdır. Diğer bir deyişle hamilelik iki nedenden ötürü reflüyü tetikler ve sonuçlandığında bu iki neden de ortadan kalktığı için reflü de geçer.

Nedir bu iki neden ?

Birincisi hamilelik durumundaki göreceli progesteron adlı hormondaki artışa bağlı yutma borusu alt ucundaki gevşeklik ,ikincisi de giderek büyümekte olan rahmin oluşturduğu artmış karın içi basınç.

Hangi hamileliklerde reflü riski fazla ?

Genç yaşta gebe kalanlarda, önceki hamileliklerde reflü sıkıntısı yaşamış olanlarda, hamilelikten önce de az da olsa reflü şikayeti olanlarda, çok doğurmuşlarda hamilelik reflüsü daha sık görülmektedir.

Hamilelik reflüsündeki şikayetler farklı mıdır ?

Değildir. Acı su gelmesi, yediklerinin ağza doğru hareketlenmesi gibi tipik reflü şikayetleri yaşanır.

Hamilelikteki reflüde tanı için neler yapılır ?

Çoğunlukla doğum sonrasında kendiliğinden geçecek bir sıkıntı yaşamakta olan bir hamilelik reflüsü durumunda tanıyı salt şikayetlere dayandırmak en doğru yaklaşımdır. Endoskopi çok nadiren ve ancak tedaviye yanıtsız reflü sıkıntısı olan hanımlarda gerekir. Endoskopinin şart olduğu düşünülüyorsa, gebelik süresi ilk üç ayı tamamlamış olmalıdır.

Tedavi nedir hamilelik reflüsünde ?

Bu çok önemli bir konudur. Temel amaç bebeğe hiçbir risk oluşturmadan anneyi rahatlatabilmektir hiç kuşkusuz. Standart hastalarda kullanılan onlarca ilaç bu nedenle hamilelik durumunda kullanılamaz. Hafif şikayeti bulunanlarda bazı diyet önlemleri ve hayat tarzı değişiklikleri yeterli olabilir. Bunları özetlersek; son öğünü erken, az ve yatmadan en az 2-3 saat önce yemek, yatağın baş ucunu 20 cm kadar kaldırmakve bir dizi gıdadan uzak durmak diyebiliriz. İlaçlardan , özellikle hamileliğin ilk üç ayında kaçınmak en doğru yaklaşım olacaktır.

Hamileliğin ilk üç ayında ilaç almak neden daha tehlikeli ?

Bu aslında ister reflü ister başka bir neden için alınan tüm emilen ilaçlar açısından genel bir kural. Bebeğin organlarının gelişimini tehlikeye atmak (teratojen etki) açısından en riskli süre son adet tarihinden 31 gün sonrasından başlayıp 71. güne dek uzanan bir süre. Ya da hamileliğin ilk 10 haftası ya da kabaca ilk 3 ay diyebiliriz. Fetüs oluşumundan sonraki ilk 31 günde fetüse zararlı bir ilaç ulaşır ise; bu ya hep ya hiç tarzı bir etki gösteriyor. Yani ya fetüs ölüyor ya da hiçbirşey olmuyor.

Diyelim ki annenin mutlaka ilaca ihtiyacı var. Ne kullanabilir ?

Mümkün mertebe ilk üç ayda hiç ilaç alınmamalı ve diyet ve sosyal hayatı düzenleme kuralları ile idare edilmeli. Bu sürenin sonrasında mutlaka gerekli ise ya emilimi çok az olduğu için “sucralfate” (günde üç kez 1 gram ) ya da alümiyum içeren anti-asitler kullanılmalı (yemeklerden sonra ve gece yatarken). Magnezyum içeren anti-asitlerden ise kaçınılmalı. Bunlar yeterli olmuyorsa başka mekanizmalarla bir asit baskılayıcısı olan Ranitidin kullanılabilir (akşam yemeğinden sonra 150 miligram). Ranitidin’in bebeğe ilk üç ayda bile zararlı olmadığı gösterilmiş olmakla beraber bu ilaç önerilecekse gene de anneden yazılı izin almak gerekmektedir. Halen istenen etkinin yaratılamadığı ve reflü şikayetlerinin aşırı olduğu hamilelerde ise zamanımızın en etkili reflü ilaçları olan proton pompası baskılayıcılarına başvurmak için maalesef iki kere düşünmek gerekmektedir. Yani bu ilaçlar risklidir ve ancak ve ancak diğer tüm önlem ve ilaçların yetersiz kaldığı ve reflünün komplikasyonlarının söz konusu olduğu durumlarda (ki bunun endoskopik teyidi bile gerekebilir) çok nadiren kullanılabilirler. Bu mecburi durumda kullanılabilecek en güvenli ajan ise Lansoprazol dür.

Hamilelerde reflü için ameliyat yapılabilir mi ?

Kesin kez hayır ! Hamilelik reflüsü zaten kendini sınırlayan bir durum olduğu için anti-reflü ameliyatlar hamilelerde uygulanamaz. İleride çocuk sahibi olmayı düşünen ve zaten ciddi reflü sıkıntısı bulunan genç hanımlara anti-reflü girişimler ise tabi ki yapılabilir ve bu sayede ilerideki muhtemel bir hamilelik dönemi çok daha az sıkıntılı geçirilebilir.

Başka nelere dikkat edilmeli hamilelik reflüsünde ?

İki önemli konu daha var. Birincisi ki bu özellikle anestezi desteği ile doğum yapacak reflüsü olan hanımlarla ilgilidir; annenin doğum esnasında aspirasyondan korunması. Aspirasyon mide içeriğinin istem dışı ve yanlışlıkla akciğerlere kaçması demektir. Bu nedenle hamilelik esnasında ciddi reflüsü olan bir anne anestezi altında doğum yapacaksa birtakım önlemler almak gerekir doğum esnasında. Alınacak en basit önlem ise anne midesi içeriğinin asit olmamasını sağlamaktır doğum süresince. Bu gene bazı özel anti-asitler ve ilaçlarla mümkündür. İkinci önemli konu ise annelerin emzirme dönemiyle ilgilidir. Çünkü reflü doğum yapar yapmaz geçmez ve anne belli bir süre ilaç desteğine gerek duyabilir. Bu noktada da alınacak ilaçların süte geçmiyor olması gerekmektedir. Emzirme döneminde alüminyum ve magnezyumlu anti-asitler, alginik asit güvenle kullanılabilir . Mecburiyet durumunda ranitidine başvurulabilir, ancak proton pompası baskılayıcılarının kullanılmaması gerekmektedir.

 kaynak:www.reflu.net

prof.dr. Mehmet Ali Yerdel